Hoppa beint í aðalinnihald
Augnlæknar Reykjavíkur
Fræðsla

Nærsýni

Nærsýni (myopia) lýsir sér þannig að fólk sér hluti nálægt sér skýrt og greinilega, en allt sem er fjær verður óskýrt eða móðukennt.

Hvað gerist í auganu?

Til þess að mynd verði skýr þurfa ljósgeislar að brotna í gegnum hornhimnuna og augnsteininn og safnast saman í einn skarpann brennpunkt beint á sjónhimnunni aftast í auganu.

Hjá nærsýnum einstaklingi gerist annað tveggja:

  1. Augnknötturinn er of langur: Fjarlægðin frá framhluta augans að sjónhimnunni er meiri en venjulega (algengasta ástæðan).
  2. Hornhimnan eða augnsteinninn er of kúpt(ur): Ljósið brotnar um of mikið.

Í báðum tilvikum lendir brennpunktur ljóssins fyrir framan sjónhimnuna þegar horft er á fjarlæga hluti. Þegar geislarnir ná loksins sjónhimnunni eru þeir byrjaðir að dreifast aftur, sem gerir myndina óskýra. Þegar horft er á hluti nálægt dreifast ljósgeislarnir hins vegar náttúrulega meira áður en þeir koma inn í augað, og þá lendir brennpunkturinn rétt á sjónhimnunni án vandræða.

Helstu einkenni

Helstu einkenni

  • Óskýr sjón þegar horft er á sjónvarp, götuskilti eða töflur í skólastofum.
  • Að píra augun: Nærsýnir píra oft augun ósjálfrátt. Við það minnkar ljósopið örlítið og dregur úr birtudreifingu, sem gerir myndina tímabundið skarpari.
  • Höfuðverkur eða þreyta í augum, sérstaklega eftir akstur eða að horfa í fjarska.
  • Að færast nær hlutum, svo sem að sitja mjög nálægt skjánum eða halda bókum óvenju nálægt andlitinu (sérstaklega áberandi hjá börnum).

Hvers vegna fær fólk nærsýni?

Nærsýni orsakast af samspili erfða og umhverfis:

  • Erfðir: Ef annað eða báðir foreldrar eru nærsýnir eru mun meiri líkur á að börnin verði það líka.
  • Umhverfi og lífsstíll: Mikil nærvinna (lestur, snjallsímar, spjaldtölvur) og lítil útivera í dagsbirtu tengjast aukinni tíðni nærsýni. Náttúrulegt dagsbirtuljós örvar dópamínframleiðslu í sjónhimnunni, sem vinnur gegn því að augað lengist of mikið á vaxtarskeiði.

Hvernig er nærsýni mæld og flokkuð?

Nærsýni er mæld í díoptríum (D) og táknuð með mínustölu í gleraugnaseðlum (t.d. -2.00 D):

  • Væg nærsýni: allt að -3.00 D
  • Miðlungsnærsýni: frá -3.25 D upp í -6.00 D
  • Mikil nærsýni (high myopia): yfir -6.00 D(Mikil nærsýni fylgir meiri teygja á sjónhimnunni, sem eykur örlítið líkur á sjúkdómum eins og sjónhimnulosi síðar á ævinni).

Meðferð og leiðrétting

Nærsýni er ekki læknuð í hefðbundnum skilningi, en auðvelt er að beina ljósinu rétt á sjónhimnuna:

  • Dreifilinsur (mínusgler): Gleraugu eða snertilinsur sem eru þynnri í miðjunni en á jöðrunum. Þær dreifa ljósgeislunum lítillega áður en þeir koma inn í augað svo brennpunkturinn færist aftur á sjónhimnuna.
  • Augnaðgerðir:
    • Laseraðgerðir (t.d. SMILE, LASIK, PRK): Hornhimnan er fletjuð út með leysi svo hún brjóti ljósið minna.
    • Ígræddar linsur (ICL): Lítil gervilinsa er sett fyrir framan náttúrulega augnsteininn.
  • Að hægja á framgangi hjá börnum: Stundum eru notaðir lágskammta atrópín-dropar til þess að hægja á þessari þróun. Þessir dropar hafa þó ekki verið til á Íslandi undanfarið. Fljótlega koma á markað sérstök gleraugu sem eiga að aðstoða við að hægja á framgangi nærsýni hjá börnum.

Hér er stutt myndband sem sýnir hvernig nærsýni þróast 👇

Tengdar greinar