Þurr augu
Þurr augu (dry eye syndrome) er algengt ástand sem skapast þegar augun framleiða ekki nægjanlegt magn af tárum eða þegar tárin gufa of hratt upp vegna skertra gæða í tárabroddinum.
Þurr augu eru afar nátengt hvarmabólgu, enda liggja fitukirtlarnir sem koma í veg fyrir uppgufun tára einmitt í hvarmabrúnunum.
Helstu einkenni
- Sviði, stingir, kláði eða eymsli í augum.
- Tilfinning eins og sandur eða ryk sé í auganu.
- Tíð táramyndun: Þversagnakennt en algengt einkenni — augað bregst við ertingunni með því að framleiða mikið af vatnskenndum bráðatári sem festast þó ekki á yfirborðinu.
- Rauð augu og þreytt augnlok, sérstaklega síðla dags.
- Óskýr sjón sem kemur og fer (lagast oft tímabundið við að blikka).
- Næmni fyrir vindi, loftkælingu, reykingum og skjábirtu.
Algengar orsakir
- Truflun á fitukirtlum (Meibom-kirtlum): Algengasta ástæðan (oft fylgifiskur hvarmabólgu). Ef vantar fitulagið utan um tárin gufa þau upp á sekúndubrotum.
- Skjánotkun: Við lestur eða einbeitingu á skjá fækkar blikkum um allt að helming, sem þurrkar yfirborðið hratt.
- Aldur og hormónabreytingar: Táraframleiðsla minnkar náttúrulega með aldri, sérstaklega hjá konum eftir tíðahvörf.
- Umhverfisþættir: Þurrt inniloft (ofnar, loftræsting), vindur og kuldi.
- Lyf: Ofnæmislyf (andhistamín), blóðþrýstingslyf, þunglyndislyf og bólubólulyf (ísótretínóín).
- Sjálfsofnæmissjúkdómar: T.d. Sjögrens-heilkenni, gigt eða skjaldkirtilssjúkdómar.
- Snertilinsur: Langvarandi linsunotkun getur ert hornhimnuna og aukið þurrk.
Hvað er hægt að gera?
- Gervitár (rakadropar):
- Notaðu dropa án rotvarnarefna ef þú notar þá oftar en 4 sinnum á dag (rotvarnarefni geta aukið ertingu til lengdar).
- Fyrir nóttina getur verið gott að nota þykkara hlaup (gel) eða smursmyrsl.
- Heitir bakstrar og nudd:
- Ef orsökin er stíflaðir fitukirtlar (eins og í hvarmabólgu), hjálpar 5–10 mínútna heitur bakstur daglega við að koma náttúrulegu olíunum aftur af stað. Sjá nánar í grein um hvarmabólgu.
- 20-20-20 reglan við skjávinnu:
- Á 20 mínútna fresti skaltu líta á hlut í u.þ.b. 20 feta fjarlægð (um 6 metra) í að minnsta kosti 20 sekúndur og blikka meðvitað nokkrum sinnum vel og rólega.
- Bættu inniloftið:
- Notaðu rakatæki heima eða á vinnustað og forðast að láta miðstöðvarblásara í bílnum blása beint í andlitið.
- Omega-3 fitusýrur:
- Lýsi eða bætiefni með háu hlutfalli Omega-3 geta bætt gæði fitulagsins í tárunum.
Hvenær á að leita til augnlæknis?
- Ef augun eru stöðugt rauð, mjög sár eða verkur er til staðar.
- Ef sjónskerpa minnkar varanlega.
- Ef lausasöludropar og heitir bakstrar bera ekki árangur eftir nokkrar vikur.
Augnlæknir getur skoðað tárafilmuna, mælt uppgufunartíma og beitt sérhæfðari aðgerðum ef þörf krefur (t.d. sett tappa í táragöngin til að halda tárunum lengur á auganu eða ávísað bólgueyðandi augndropum).