Glerhlaupslos
Glerhlaupslos (á ensku Posterior Vitreous Detachment, skammstafað PVD) er algengt og yfirleitt hættulaust ástand sem verður þegar glerhlaupið inni í auganu skilur sig frá sjónhimnunni.
Hvað gerist í auganu?
Augað er fyllt af tæru hlaupi sem nefnist glerhlaup (vitreous). Í æsku er það þétt og tengt við sjónhimnuna (retina) aftast í auganu.
- Með aldrinum tapar glerhlaupið þéttleika sínum, breytist meira í vökvaform og tekur að dragast saman.
- Það tognar frá yfirborði sjónhimnunnar og losnar að lokum alveg frá henni.
- Ástandið er mjög algengt, einkum hjá fólki eldri en 50 ára eða þeim sem eru nærsýnir.
Helstu einkenni
Glerhlaupslos gerist oft snögglega og fylgja því dæmigerð einkenni:
- Flotagnir og þræðir (floaters): Smávaxnir dökkir blettir, hringir eða vefir sem virðast reka um sjónsviðið (sérstaklega þegar horft er á ljósan bakgrunn eins og himin eða hvítan vegg).
- Ljósglampar (flashes): Stuttir leiftur- eða ljósglampar, oftast úti í jaðri sjónsviðsins, sérstaklega í dimmu rými. Þetta stafar af því að glerhlaupið togar í sjónhimnuna.
Hvenær þarf að leita til augnlæknis?
Í langflestum tilvikum er glerhlaupslos skaðlaust og krefst engrar meðferðar – heilinn venst flotögnunum með tímanum og glamparnir hverfa oftast þegar glerhlaupið hefur losnað alveg.
Hins vegar getur togið í einstaka tilfellum valdið rifu á sjónhimnu, sem getur leitt til sjónhimnuloss.
Leitaðu strax til bráðamóttöku eða augnlæknis ef þú finnur fyrir:
- Skyndilegri, mikilli fjölgun á flotögnum eða „sótregni“ í sjóninni.
- Tíðum eða vaxandi ljósglömpum.
- Dökkum skugga, „tjaldi“ eða blindum bletti sem færist yfir sjónsviðið (úr jaðrinum inn að miðju).
- Skyndilegri skerðingu á sjón.
Glerhlaupslos
Flotagnir
Smávægilegir þræðir, punktar eða hringur sem rekur um sjónina.
Ljósglampar
Stuttir leifturglampar úti í jaðrinum, oftast í myrkri eða við hreyfingu augans.
Sjónsviðsskerðing
Engin (fyrir utan skugga af flotögnunum sjálfum).
Bráðleiki
Skaðlaust í flestum tilvikum, en krefst skoðunar til að útiloka rifu.
Sjónhimnulos
Flotagnir
Skyndileg mikil hrina af flotögnum eða „sótregn/svartir punktar“.
Ljósglampar
Tíðari, stöðugri eða mjög áberandi leiftur.
Sjónsviðsskerðing
Dökkur skuggi, móða eða „tjald“ sem færist yfir sjónsviðið úr jaðrinum.
Bráðleiki
Bráðatilfelli – leita þarf strax á bráðamóttöku eða til augnlæknis.